Εδώ και δύο περίπου μήνες ισχύει ένας νέος νόμος για τα Ελληνικά Πανεπιστήμια. Ένας νόμος ο οποίος δεν έχει αρχίσει ακόμα να εφαρμόζεται και κανένας πρύτανης δεν θέλει να τον εφαρμόσει. Όμως, πέρα από την στείρα άρνησή του, κανείς δεν προτείνει τρόπους να μετατραπούν σε θετικά τα σκοτεινά και επικίνδυνα σημεία του όπως τα είχα αναλύσει στο άρθρο μου της 4/12/2010 (σχεδόν ένα χρόνο πριν).
Είναι κρίμα πάντως οι Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι να μην είναι ανοιχτοί σε αλλαγές και να μην ψάχνουν την ευκαιρία σε ένα καινούργιο σύστημα. Βέβαια αυτό δεν ισχύει για τους αφανείς καθηγητές που δουλεύουν καθημερινά και υπερωριακά για να προχωρήσουν μπροστά σε ένα σύστημα που ουδόλως προάγει την αριστεία αλλά συνήθως την υποταγή σε συμφέροντα και στην "αυθεντία" του παλιού καθηγητή και του κατεστημένου. Έτσι λοιπόν το κατεστημένο θεωρεί ότι η διοίκηση που ασκεί στα Πανεπιστήμια είναι αγαστή και ενάρετη όμως αυτή η θεώρηση μάλλον είναι biased.
Λείπουν σημαντικά στοιχεία άσκησης διοίκησης στα Ελληνικά Πανεπιστήμια. Πρώτα από όλα λείπει το στοιχείο του μάνατζμεντ και της συνέχειας της διοίκησης. Οι μόνοι στόχοι που υπάρχουν είναι αυτοί της εξέλιξης των ΔΕΠ και από εκεί και πέρα οι προσωικοί στόχοι και φιλοδοξίες του καθενός. Δεν είναι σπάνιο με την αλλαγή των πρυτανειών να αλλάζουν ολοκληρωτικά οι στόχοι των Πανεπιστημίων και να ακυρώνονται οι προσπάθειες των προηγούμενων από τους καινούργιους επειδή οι προσωπικοί στόχοι τους είναι διαφορετικοί. Άρα ένα μέλος ΔΕΠ που φτάνει στη βαθμίδα του καθηγητή έχει πάρει σύνταξη, ακόμα και αν είναι στην ηλικιακή δεκαετία των 40. Κανείς δεν θα του ξαναζητήσει ποτέ τίποτα. Κανένας δεν αμείβεται ανάλογα με την απόδοσή του σε διάφορους ακαδημαϊκούς στόχους. Ο νέος νόμος έρχεται να τα αλλάξει αυτά και να δώσει τη δυνατότητα στα Πανεπιστήμια αφενός να πάρουν στη διοίκηση τα προσόντα που τους λείπουν, αφετέρου να αμείψουν την καλή απόδοση ενός στελέχους.
Άρα λοιπόν σήμερα θα έπρεπε να συζητάμε για το προφίλ των ανθρώπων που θα θέλαμε να έχουμε στα συμβούλια των Πανεπιστημίων. Ποιοι θα πρέπει να είναι αυτοί; Τι προσόντα θα πρέπει να έχουν; Με ποιο τρόπο θα επιλέξουμε κάποιους υποψηφίους; Εάν το Ελληνικό Πανεπιστήμιο δεν απαντήσει σωστά σε αυτά τα ερωτήματα θα καταντήσει να έχει στα συμβούλιά του συνταξιούχους δημάρχους, βουλευτές, παπάδες, ηθοποιούς, μεγαλοσυνδικαλιστές, και άλλους τύπους ανθρώπων οι οποίοι έχουν τον τρόπο να κερδίζουν μια εκλογική διαδικασία. Αυτή όμως η πρακτική θα οδηγήσει στον κομματισμό των συμβουλίων και την συντήρηση μιας χρεωκοπημένης νοοτροπίας στα Πανεπιστήμια. Κατά τη γνώμη μου τα Πανεπιστήμια θα πρέπει να περιγράψουν το προφίλ του υποψηφίου ώστε να προσεγγίσουν χρήσιμους για αυτά ανθρώπους. Έτσι λοιπόν, και για να ξεκινήσουμε από κάπου, τα τυπικά προσόντα ενός υποψηφίου θα πρέπει να είναι καλύτερα από αυτά του γραμματέα του ιδρύματος (δεν μπορεί ο γραμματέας να έχει περισσότερα προσόντα από τους διοικούντες). Για να δούμε ποια είναι αυτά:
α) πτυχίο Α.Ε.Ι.
β) τουλάχιστον πενταετής τεκμηριωμένη προϋπηρεσία και εμπειρία σε θέματα οικονομικής διαχείρισης και διοίκησης και
γ) άριστη γνώση και, σε περίπτωση έλλειψης υποψηφίων με άριστη γνώση, πολύ καλή γνώση τουλάχιστον μιας (1) ξένης γλώσσας, κατά προτίμηση της αγγλικής.
Συνεκτιμώμενα προσόντα:
Μεταπτυχιακοί τίτλοι σπουδών, πιστοποιημένη γνώση ηλεκτρονικών υπολογιστών, προϋπηρεσία σε ανάλογη θέση σε Α.Ε.Ι. και όποιο άλλο προσόν θεωρεί ο υποψήφιος ότι μπορεί να συμβάλλει πρόσθετα, στην αξιολόγησή του.
Το δεύτερο σκέλος (β) των προσόντων νομίζω ότι είναι αυτό που θα πρέπει να προδιαγράψει καλύτερα το κάθε ΑΕΙ. Παραδείγματα προσόντων που πιθανώς χρειάζονται είναι τα:
Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων (ΔΑΠ). Κάθε ΑΕΙ είναι ένας οργανισμός με ανθρώπινους πόρους οι οποίοι πρέπει να διοικηθούν. Η ΔΑΠ περιλαμβάνει την προσέλκυση, επιλογή, ανάπτυξη, αξιοποίηση και προσαρμογή των ανθρωπίνων πόρων στον εργασιακό χώρο με σκοπό την αύξηση της εργασιακής τους ικανοποίησης και την ανάπτυξή τους πετυχαίνοντας έτσι την αποτελεσματικότητα στην εργασία. Κατά τη γνώμη μου ΔΑΠ στα Ελληνικά Πανεπιστήμια συντελείται υποτυπωδώς για τα μέλη ΔΕΠ μέσω της διαδικασίας εξέλιξης. Όσον αφορά το λοιπό προσωπικό, κανείς, πέρα του άμεσα προϊσταμένου, ο οποίος μπορεί να μην γνωρίζει καν τι είναι ΔΑΠ, δεν ασχολείται ώστε να εφαρμόσει αρχές διοίκησης ανθρωπίνου δυναμικού. Το λοιπό προσωπικό μπορεί μεν να μην είναι τόσο κρίσιμο για τη λειτουργία του Πανεπιστημίου όσο τα ΔΕΠ, παρόλα αυτά μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην επίτευξη των στόχων του ιδρύματος.
Τεχνογνωσία στην παραγωγή και εκμετάλλευση πατεντών. Οι πατέντες μπορούν να φέρουν χρήματα και φήμη σε ένα ίδρυμα. Ακόμα περισσότερο, ειδικά όταν γίνονται σε συνεργασία με τη βιομηχανία, οι πατέντες μπορούν να φέρουν την δυνατότητα να στέλνονται απόφοιτοι για εργασία (πρακτική ή μόνιμη) στις συνεργαζόμενες εταιρίες με τις οποίες το ίδρυμα αποκτά προνομιακή σχέση. Ένας δικηγόρος πατεντών για παράδειγμα θα μπορούσε να είναι ένας χρήσιμος πόρος για ένα ίδρυμα.
Logistics. Ως μεγάλοι οργανισμοί, τα Πανεπιστήμια χρειάζονται μεγάλες ποσότητες προμηθειών, οι οποίες πρέπει να είναι στη θέση τους τακτικά ώστε να προχωρά αρμονικά η εκπαιδευτική και ερευνητική διαδικασία.
Αρχιτεκτονική χώρου, εργονομία. Ένας μεγάλος χώρος δεν είναι πάντα προφανές το πως μπορεί να χρησιμοποιηθεί καλύτερα ώστε να καλύψει με τον καλύτερο τρόπο κτιριακές ανάγκες ή και εργασιακές ανάγκες.
Ασφάλεια και Υγιεινή στην Εργασία. Ένας εργασιακός χώρος πρέπει να πληροί αρκετές προϋποθέσεις ασφαλείας οι οποίες λείπουν από πολλά Ελληνικά Πανεπιστήμια. Για παράδειγμα δεν γίνονται ασκήσεις εκκενώσεως κτιρίων, δεν υπάρχει τηλέφωνο που μπορεί κάποιος να καλέσει σε έκτακτη ανάγκη, δεν υπάρχουν διαδικασίες χειρισμού αποβλήτων ή μπάζων, κλπ.
Επίσης σημαντικό για τα ιδρύματα θα είναι το να κατορθώσουν να φέρουν στα συμβούλια άτομα με προϋπηρεσία σε συμβούλια διοίκησης πετυχημένων Πανεπιστημίων (πολύ ψηλά στις λίστες σύγκρισης ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, σαν αυτή της ARWU). Τέτοιοι υποψήφιοι θα μπορέσουν να φέρουν έναν αέρα ανανέωσης στα ιδρύματά μας χωρίς απαραίτητα να εφαρμόσουν τα ίδια που κάνανε στο άλλο Πανεπιστήμιο. Αρκεί να έρθουν να φέρουν ιδέες και σε συνεργασία με τα άλλα μέλη του συμβουλίου να τις προσαρμόσουν στο Ελληνικό Πανεπιστήμιο.
Πέρα από τα παραπάνω μπορεί κάποιο συγκεκριμένο ίδρυμα να θέλει να λειτουργήσει κάποιο Πανεπιστημιακό Τυπογραφείο (ακολουθώντας πιθανώς το πρότυπο του Πανεπιστημίου Κρήτης). Σε αυτή την περίπτωση θα ήταν πιθανό να αναζητούσε στο συμβούλιό του κάποιον με προϋπηρεσία στις εκδόσεις. Το αντίστοιχο θα μπορούσε να συμβεί εάν κάποιο Πανεπιστήμιο έθετε σαν στόχο τη δημιουργία θερμοκοιτίδας επιχειρήσεων. Γενικά, και ανάλογα με τους στόχους του, κάθε Πανεπιστήμιο μπορεί να αναζητήσει άτομα με γνώσεις στη διοίκηση συγκεκριμένων έργων ή χώρων.
Με τα παραπάνω δεν θέλω να εξαντλήσω τις πιθανότητες και τις επιλογές που κάποιο ίδρυμα μπορεί να κάνει, όμως θέλω να δείξω ότι εκμεταλλευόμενο το νέο νόμο, κάποιο ΑΕΙ έχει πλέον τον τρόπο να φέρει ένα στέλεχος στη διοίκησή του με εμπειρία την οποία σπάνια έχουν οι πρυτάνεις. Ακόμα και αν θεραπεύουν επιστημονικά κάποιο από αυτά τα αντικείμενα, είναι διαφορετικό το να το ασκήσουν επαγγελματικά - αυτό δηλαδή που χρειάζεται το κάθε ίδρυμα.
Άρα είναι σημαντικό για κάθε ίδρυμα να ανοίξει τώρα τον διάλογο για το προφίλ των ανθρώπων που θα αναζητήσει για υποψηφίους για τα νέα συμβούλια. Μόνο έτσι θα φέρει το προσωπικό που χρειάζεται και θα καταφέρει να μετατρέψει το φαινομενικό μειονέκτημα του νόμου της Διαμαντοπούλου σε στρατηγικό πλεονέκτημα. Γιατί όπως είναι γνωστό στην θεωρία της διοίκησης κάθε αλλαγή κρύβει και μια ευκαιρία. Αντί να αντιστεκόμαστε σε κάθε αλλαγή είναι πιο σοφό να αναζητούμε την ευκαιρία - γιατί ο κόσμος γυρίζει και αλλάζει είτε το θέλουμε είτε όχι.