HAVALIMANI

Αρκετός λόγος γίνεται τελευταία για το νομοσχέδιο για την έρευνα που προώθησε το υπουργείο ανάπτυξης. Αρκετή και σκληρή κριτική έχει ασκηθεί σχετικά με την δυνατότητα χρηματοδότησης ιδιωτών και επιχειρήσεων αυτόνομα χωρίς τη συμμετοχή Πανεπιστημίων ή ινστιτούτων.

Βέβαια κανείς δεν αναφέρει ότι όσον αφορά την έρευνα και ανάπτυξη η χώρα μας είναι από τους ουραγούς της ΕΕ και πως σίγουρα κάτι πρέπει να γίνει ώστε να αλλάξει αυτό το τοπίο. Η καραμέλα λέει ότι αν αυξηθούν τα κονδύλια από το κράτος τότε η κατάσταση θα βελτιωθεί. Είναι όμως σίγουρο αυτό; Μήπως έχει θεσμοθετηθεί ένας μηχανισμός αξιολόγησης της ερευνητικής απόδοσης των ιδρυμάτων; Υπάρχει κάποια ανταμοιβή για αυτόν που παράγει; Τα αποτελέσματα της έρευνας βρίσκουν διέξοδο στην βιομηχανία; Δυστυχώς όχι, κανείς δεν θέλει αξιολόγηση, τα χρήματα στα τμήματα μοιράζονται εξίσου σε όλους άσχετα με την παραγωγή έρευνας και μια μερίδα καθηγητών είτε λόγω ηλικίας είτε λόγω ιδεολογίας είναι μακριά από την σύγχρονη βιομηχανία.

Όταν το μάθημα ενός μέλους ΔΕΠ είναι το ίδιο με αυτό που έκανε πριν 10 ή 15 χρόνια πως περιμένουμε ο φοιτητής να είναι ενημερωμένος για τις εξελίξεις στον τομέα του και να βρει τη θέση του στη βιομηχανία; Όταν το εργαστηριακό μέρος ενός μαθήματος γίνεται σε τάξεις των 30 φοιτητών πως περιμένουμε οι τελευταίοι να μάθουν την προσφερόμενη τεχνολογία; Μια απορία να έχει ο καθένας τελείωσε το δίωρο. Δεν θέλω καν να μιλήσω για διαλέξεις σε αμφιθέατρα με πλέον των 100 φοιτητών όπου πλέον δεν υπάρχει χρόνος καν για μία ερώτηση από τον καθένα. Πως μπορεί το σύστημα να βγάλει ικανούς φοιτητές όταν γίνεται εξεταστικό κέντρο με στρατιές ατόμων που χρωστούν μαθήματα οι οποίοι περιμένουν να γίνει το θαύμα και να βρεθούν σε ένα αμφιθέατρο με χαλαρή επιτήρηση για να περάσουν το μάθημα; Τέλος, ο ίδιος ο φοιτητής αντιπαλεύεται την εξειδίκευση και θέλει να αντιγράψει για να πάρει το πτυχίο του περιβάλλοντας με συμπάθεια καθηγητές που χαϊδεύουν αυτιά και βάζουν σε όλους 10 και δεν κόβουν κανένα.

Βέβαια και η βιομηχανία δεν είναι άμοιρη ευθυνών. Όταν βλέπει τα ερευνητικά έργα ως κρατική επιχορήγηση και όχι ως επένδυση, όταν τα τμήματα έρευνας και ανάπτυξης αποτελούνται από λομπίστες και μάνατζερ και όχι από ερευνητικές ομάδες που χτίζουν μια τεχνογνωσία ικανή όταν ωριμάσει να μετατραπεί σε σύγχρονα προϊόντα τότε πως περιμένουμε να δούμε προκοπή;

Σίγουρα θα πρέπει να μάθουμε και να εμπνευστούμε από το Φινλανδικό μοντέλο ανάπτυξης. Οι Φιλανδοί ήδη από τη δεκαετία του 80 είδαν την παγκοσμιοποίηση σαν μια μεγάλη ευκαιρία και όχι σαν μια χίμαιρα. Οι ίδιες οι εργατικές οργανώσεις (ναι, οι συνδικαλιστές, ακούγεται απίστευτο;) αποφάσισαν ότι ήθελαν μια στροφή προς την βιομηχανία της πληροφορίας αποφασίζοντας ότι αυτό θα δημιουργούσε πολύ περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες θα καταργούσε. Βέβαια, τότε οι μάνατζερ είχαν ήδη μεγαλώσει σε ένα κατάλληλο εκπαιδευτικό περιβάλλον που προωθούσε την καινοτομία βασισμένο σε μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1960. Εκείνη η γενιά, όταν πήρε τα ηνία άλλαξε τον τρόπο σκέψης και έτσι το 1983 δημιουργήθηκε η επιτροπή Tekes, η Φινλανδική υπηρεσία χρηματοδότησης για την τεχνολογία και την καινοτομία. Έτσι, πλέον υπήρχε όργανο που επέλεγε στρατηγικά που θα διοχετευθούν τα κονδύλια για την έρευνα. Τα κονδύλια που αντλήθηκαν από τις ιδιωτικοποιήσεις της δεκαετίας του 90 επενδύθηκαν (ποιος Έλληνας πολιτικός θα το σκεφτόταν αυτό όταν πουλάει τις κρατικές εταιρίες για να κλείνει τρύπες) στην τεχνολογία και απέδωσαν γρήγορα στο πολλαπλάσιο. Τέλος, η Φινλανδία αντιλαμβανόμενη το μικρό της μέγεθος δεν επένδυσε σε όλες τις τεχνολογίες που υπήρχαν στην αγορά αλλά επικεντρώθηκε σε συγκεκριμένους τομείς (π.χ. κινητά τηλέφωνα). Όποιος θέλει να βρει περισσότερη πληροφορία μπορεί να δει την σελίδα της Ευρωπαϊκής κοινότητας για το Φινλανδικό θαύμα εδώ και στο management today εδώ.

Για να έρθουμε πίσω στην Ελληνική πραγματικότητα, έρευνα και ανάπτυξη χωρίς μορφωμένους επιστήμονες (ανθρώπινο δυναμικό) με προσανατολισμό προς την καινοτομία δεν γίνεται. Πρέπει να συνδυαστεί το νομοσχέδιο για την έρευνα με κατάλληλες τροποποιήσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα. Το σύστημα πρέπει να δίνει ευκαιρίες και στη βιομηχανία (μην ξεχνάμε ότι στη Φινλανδία το 70% της έρευνας γίνεται στις επιχειρήσεις) αλλά πάντα με στόχο το αποτέλεσμα και όχι το μοίρασμα χρημάτων στις επιχειρήσεις μας για να αντέξουν τον διεθνή ανταγωνισμό.

Τέλος το μεγάλο στοίχημα θα είναι η εξειδίκευση της χώρας σε έναν τομέα της τεχνολογίας στον οποίο θα ποντάρει η Ελλάδα για τα επόμενα 20 χρόνια. Αυτό είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί μέσα από τα Πανεπιστήμια καθώς κάθε ειδικότητα θα προβληθεί ως η ειδικότητα στόχος από τους αντίστοιχους τεχνογνώστες. Η δική μου γνώμη είναι η επικέντρωση στον τομέα της ρομποτικής. Είναι αρκετά ευρύς (τεχνητή νοημοσύνη, ενέργεια, υλικά, μαθηματικά, μηχανική, κλπ ) ώστε να χρηματοδοτηθούν πολλές ερευνητικές ομάδες αλλά και ένας τομέας που αναμένεται να κάνει το μεγάλο μπαμ την δεκαετία του 2010 (δείτε σχετική πληροφορία εδώ και εδώ). Έτσι ακόμα και αν τα Ελληνικά ρομπότ δεν γίνουν τα πιο ξακουστά σίγουρα κάποιος τομέας θα πετύχει και η αντίστοιχη τεχνογνωσία θα είναι Ελληνική ώστε να πετύχει η επένδυση.